Mất ngủ là gì — phân biệt một đêm khó ngủ với một vấn đề cần khám

Ai cũng có đêm trằn trọc, nhưng có ranh giới mà qua đó vấn đề không còn tự hết.

Định nghĩa gồm hai phần

• Khó ngủ về đêm
• Kèm ảnh hưởng ban ngày
• Thiếu một trong hai thì chưa đủ
• Ảnh hưởng ban ngày rất quan trọng
• Đây là điểm hay bị bỏ qua

Ngủ ít mà ban ngày vẫn ổn thì không cùng một chuyện với mất ngủ.

Ba dạng biểu hiện

• Khó vào giấc
• Khó duy trì giấc
• Thức giấc quá sớm
• Có thể có nhiều dạng cùng lúc
• Dạng khác nhau gợi ý nguyên nhân khác nhau

Thức dậy lúc ba giờ sáng và không ngủ lại được là một dạng riêng chứ không phải mất ngủ chung chung.

Về ngưỡng thời gian

• Ba đêm mỗi tuần
• Kéo dài từ ba tháng là mạn tính
• Ngắn hơn là dạng cấp
• Dạng cấp thường có yếu tố khởi phát
• Dạng mạn cần đánh giá kỹ hơn

Con số ba đêm mỗi tuần là mốc được dùng phổ biến trong đánh giá.

Mất ngủ cấp tính

• Thường sau một sự kiện
• Áp lực công việc hoặc mất mát
• Đau ốm hoặc thay đổi lịch
• Thường tự hết khi nguyên nhân qua đi
• Nhưng có thể chuyển thành mạn tính

Cách phản ứng trong giai đoạn cấp quyết định nhiều tới việc nó có kéo dài hay không.

Vì sao cấp chuyển thành mạn

• Lo lắng về việc không ngủ được
• Nằm trên giường lâu hơn để cố ngủ
• Ngủ bù ban ngày
• Giờ giấc trở nên thất thường
• Các hành vi này duy trì vấn đề

Chính những việc làm để đối phó lại là thứ giữ vấn đề ở lại.

Ảnh hưởng ban ngày thường gặp

• Mệt mỏi
• Khó tập trung
• Dễ cáu
• Giảm hiệu suất
• Lo lắng về giấc ngủ tối nay

Lo về giấc tối nay ngay từ buổi chiều là dấu hiệu rất đặc trưng.

Các nguyên nhân cần loại trừ

• Đau mạn tính
• Bệnh lý tuyến giáp
• Trào ngược
• Rối loạn hô hấp khi ngủ
• Tác dụng của thuốc đang dùng

Mất ngủ đôi khi chỉ là triệu chứng của một vấn đề khác.

Về thuốc đang dùng

• Một số thuốc ảnh hưởng giấc ngủ
• Kể cả thuốc mua không cần đơn
• Mang danh sách khi đi khám
• Không tự ngừng thuốc
• Hỏi dược sĩ nếu nghi ngờ

Mang danh sách thuốc đang dùng đi khám giúp tìm nguyên nhân nhanh hơn nhiều.

Về lo âu và trầm cảm

• Liên hệ hai chiều với mất ngủ
• Mỗi cái làm cái kia nặng hơn
• Thức giấc sớm hay đi cùng trầm cảm
• Cần được đánh giá cùng lúc
• Điều trị một bên giúp bên kia

Xử lý mất ngủ mà bỏ qua lo âu đi kèm thường không đi tới đâu.

Về nhật ký giấc ngủ

• Ghi giờ lên giường và giờ dậy
• Ghi số lần tỉnh
• Ghi cảm giác ban ngày
• Ghi hai tuần trước khi khám
• Rất hữu ích cho bác sĩ

Hai tuần nhật ký nói nhiều hơn một câu mô tả từ trí nhớ.

Về hướng điều trị được ưu tiên

• Liệu pháp hành vi nhận thức cho mất ngủ
• Được khuyến cáo là lựa chọn đầu tay
• Hiệu quả kéo dài hơn thuốc
• Cần thời gian và kiên trì
• Hỏi bác sĩ về lựa chọn này

Hướng này ít được biết tới dù được khuyến cáo đứng trước thuốc.

Về thuốc hỗ trợ giấc ngủ

• Có vai trò trong một số trường hợp
• Thường dùng ngắn hạn
• Có nguy cơ lệ thuộc
• Không xử lý nguyên nhân
• Phải do bác sĩ chỉ định

Thuốc che triệu chứng nhưng không trả lời câu hỏi vì sao không ngủ được.

Về sản phẩm bán không cần đơn

• Nhiều loại trên thị trường
• Bằng chứng khác nhau theo loại
• Vẫn có tương tác với thuốc khác
• Không thay thế việc tìm nguyên nhân
• Hỏi dược sĩ trước khi dùng

Sản phẩm bán tự do vẫn có thể tương tác với thuốc đang dùng.

Khi nào nên đi khám

• Kéo dài trên vài tuần
• Ảnh hưởng công việc và tâm trạng
• Kèm ngáy to và ngừng thở
• Kèm buồn kéo dài hoặc ý nghĩ tiêu cực
• Đang phải tự dùng thuốc để ngủ

Phải dùng thuốc mới ngủ được là lý do đi khám chứ không phải giải pháp.

Điều nên tránh trong lúc chờ

• Đừng nằm trên giường quá lâu
• Đừng ngủ bù nhiều ban ngày
• Đừng dùng rượu để dễ ngủ
• Đừng tự tăng liều thuốc
• Giữ giờ thức dậy cố định

Giữ giờ thức dậy cố định là việc hữu ích nhất có thể làm ngay.

Cách nghĩ thực tế

• Định nghĩa gồm cả ảnh hưởng ban ngày
• Ba đêm mỗi tuần trong ba tháng là mạn tính
• Các cách đối phó thường duy trì vấn đề
• Liệu pháp hành vi là lựa chọn đầu tay
• Ghi nhật ký hai tuần trước khi đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy khám bác sĩ khi mất ngủ kéo dài.

Câu hỏi thường gặp